كه هر كدام به تنهايى ده‌ها تأليف داشته‌اند از جمله هشام بن محمد كلبى مورخ و نسابهء بسيار بزرگ و شاگرد امام صادق عليه السلام ، به تنهايى بيش از دويست كتاب تأليف كرده « 1 » و فضل بن شاذان نيشابورى فقيه و متكلم و محدث بزرگ قرن دوم و سوم ، صد و هشتاد كتاب « 2 » و احمد بن محمد بن خالد برقى ، نزديك صد كتاب « 3 » و ابن دؤل احمد بن محمد ، صد كتاب ، « 4 » و ابن ابى عمير ، نود و چهار كتاب « 5 » و ابراهيم بن محمد ثقفى نزديك به پنجاه كتاب « 6 » تصنيف نموده‌اند . در اين عصر ، مجتمع شيعى با يك پديدهء انحرافى خطرناك روبرو مىشود ، و آن پيدايش گروه كوچك اما بسيار پر تحرك و فعال غلات مىباشد . اينها به ائمه اطهار عليهم السلام نسبت الوهيت داده و گاه خود مدعى نبوت مىشدند ، و اولين بار اين غلات هستند كه زلال علوم اهل بيت عليهم السلام را كدر مىسازند ، و در اجتماع به هم پيوستهء شيعه شكاف ايجاد مىكنند . ائمهء اطهار عليهم السلام به يك جنگ علنى و پىگير و بسيار شديد عليه افراد و سركردگان اين گروه پرداخته و به صورت‌هاى مختلف ، شيعيان و شاگردان خود را از خلط و آميزش به تأثيرپذيرى از ايشان برحذر داشته و در حد قدرت ، به طرد و لعن و تكفيرشان دست يازيدند . « 7 » يك نمونه از اين شدت عمل را در حادثهء زير مىبينيم : محمد بن عيسى مىگويد : من در محضر يونس بن عبدالرحمن صحابى بزرگ امام كاظم و امام رضا عليهما السلام بودم ، كسى از ايشان سؤال كرد : اى ابا محمد ! شما چرا اين قدر در مورد احاديث دقت به خرج مىدهيد ، و چرا تا اين حد روايات پاره‌اى از اصحاب را انكار مىنماييد ؟ ايشان فرمود : هشام بن حكم براى من نقل كرد كه امام صادق عليه السلام مىفرمود : حديثى جز آنچه موافق قرآن و سنت پيامبر باشد يا دليلى از احاديث مسلّم

--> ( 1 ) . احوالات او را ببينيد در رجال نجاشى ، ص 339 ؛ الفهرست ابن نديم ، ص 108 تا 111 ؛ الذريعة ، ج 2 ، ص 130 . ( 2 ) . ريحانة الأدب ، ج 6 ، ص 36 ؛ الايضاح ، مقدمه ، ص دو . ( 3 ) . المحاسن ، ج 1 ، مقدمهء صفحه ى ؛ الذريعة ، ج 2 ، ص 131 - 130 . ( 4 ) . رجال نجاشى ، ص 70 ؛ الذريعة ، ج 2 ، ص 130 . ( 5 ) . رجال نجاشى ، ص 250 ؛ الفهرست طوسى ، ص 266 . ( 6 ) . الغارات ، ج 1 ، مقدمه صفحه د . ( 7 ) . رجال كشى ، ص 192 و 223 و 224 و 225 ( به ويژه حديث 404 تا صفحه 231 و 233 و 364 ) و نيز مراجعه كنيد به الامام الصادق والمذاهب الاربعه ، ج 1 ، ص 240 - 224 ؛ المبادى العامه للفقه الجعفرى ، ص 235 تا 238 .